Cách làm sạch bụi mịn PM2.5 trong nhà hiệu quả, an toàn
Bụi mịn PM2.5 không chỉ xuất hiện ngoài đường hay tại những khu vực có mật độ giao thông cao. Loại bụi có kích thước rất nhỏ này còn có thể theo luồng không khí, bám trên quần áo hoặc lọt qua khe cửa để đi vào nhà. Đặc biệt, hoạt động nấu nướng, hút thuốc, đốt nhang và vệ sinh sai cách cũng có thể làm nồng độ bụi trong phòng tăng lên.
Vậy cách làm sạch bụi mịn PM2.5 trong nhà như thế nào? Giải pháp hiệu quả không nằm ở một thiết bị duy nhất mà cần kết hợp ba nguyên tắc: kiểm soát nguồn phát sinh, lọc không khí đúng cách và duy trì thông gió phù hợp với chất lượng không khí ngoài trời.
Bụi mịn PM2.5 là gì?
PM là viết tắt của “Particulate Matter”, dùng để chỉ các hạt vật chất tồn tại lơ lửng trong không khí. PM2.5 là nhóm hạt có đường kính khí động học không lớn hơn 2,5 micromet. Do kích thước rất nhỏ, mắt thường gần như không thể nhận biết từng hạt riêng lẻ.
Bụi PM2.5 có thể bao gồm muội than, hợp chất hữu cơ, kim loại, sulfate, nitrate và nhiều thành phần khác. Thành phần cụ thể thay đổi tùy theo nguồn phát thải và điều kiện môi trường.
Không nên nhầm PM2.5 với toàn bộ lượng bụi nhìn thấy trong nhà. Các hạt bụi lớn có thể nhanh chóng lắng xuống sàn hoặc đồ nội thất, trong khi bụi mịn có khả năng tồn tại lâu hơn trong không khí và dễ bị hít vào đường hô hấp.
Bụi mịn PM2.5 trong nhà đến từ đâu?
Nhiều người cho rằng chỉ cần đóng kín cửa là có thể ngăn bụi mịn. Trên thực tế, PM2.5 trong nhà có thể đến từ cả môi trường bên ngoài lẫn các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Nguồn bụi từ bên ngoài
Bụi mịn có thể xâm nhập qua cửa ra vào, cửa sổ, khe hở của công trình hoặc hệ thống thông gió không có bộ lọc phù hợp. Những ngôi nhà nằm gần đường lớn, công trường, khu công nghiệp hoặc khu vực thường xuyên đốt rác có nguy cơ chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn.
Nguồn phát sinh trong nhà
Một số hoạt động có thể tạo ra hoặc làm tăng hạt mịn trong không khí, chẳng hạn:
- Khói thuốc lá và thuốc lá điện tử;
- Khói từ bếp gas, bếp than, chiên rán hoặc nướng thực phẩm;
- Đốt nhang, nến thơm, tinh dầu hoặc đốt vàng mã;
- Sử dụng lò sưởi, thiết bị đốt nhiên liệu không được thông khí tốt;
- Quét khô, phủi chăn hoặc hút bụi bằng thiết bị có khả năng giữ bụi kém;
- Bụi bám trên giày dép, quần áo và vật nuôi được mang từ ngoài vào.
Việc xác định đúng nguồn phát sinh giúp lựa chọn cách xử lý phù hợp. Nếu bụi chủ yếu đến từ nấu ăn, cần ưu tiên hút thải tại nguồn. Nếu ô nhiễm ngoài trời thường xuyên cao, giải pháp nên tập trung vào độ kín của phòng, thời điểm thông gió và khả năng lọc khí cấp vào.
Bụi mịn PM2.5 ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
PM2.5 có thể đi sâu vào hệ hô hấp. Việc tiếp xúc với nồng độ cao hoặc kéo dài có liên quan đến các vấn đề về hô hấp và tim mạch. Người tiếp xúc có thể gặp những biểu hiện như cay mắt, kích ứng mũi họng, ho, khó thở hoặc cảm giác nặng ngực, nhất là khi chất lượng không khí ở mức xấu.
Những nhóm cần thận trọng hơn gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tim mạch hoặc có hệ miễn dịch nhạy cảm. Tuy nhiên, người khỏe mạnh cũng không nên chủ quan nếu phải tiếp xúc lâu với môi trường ô nhiễm.
Các triệu chứng trên không chỉ do bụi mịn gây ra. Nếu khó thở, đau ngực, ho kéo dài hoặc tình trạng sức khỏe trở nên bất thường, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được thăm khám.
10 cách làm sạch bụi mịn PM2.5 và hạn chế bụi quay trở lại
1. Theo dõi chất lượng không khí trước khi mở cửa
Thông gió giúp giảm khí tù đọng, mùi, độ ẩm và một số chất ô nhiễm trong phòng. Tuy nhiên, mở cửa khi không khí bên ngoài đang ô nhiễm có thể đưa thêm PM2.5 vào nhà.
Bạn nên theo dõi chỉ số chất lượng không khí từ nguồn quan trắc đáng tin cậy và quan sát điều kiện thực tế quanh nơi ở. Khi nồng độ bụi ngoài trời thấp, có thể mở cửa để trao đổi không khí. Khi chất lượng không khí xấu, nên hạn chế mở cửa lâu, đặc biệt nếu nhà gần đường đông xe hoặc công trường.
Không nên mặc định một khung giờ cố định luôn có ít bụi, bởi nồng độ PM2.5 còn phụ thuộc vào thời tiết, hướng gió, giao thông và nguồn phát thải tại từng khu vực.
2. Loại bỏ hoặc giảm nguồn tạo bụi trong nhà
Đây là bước quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Máy lọc không khí sẽ phải hoạt động liên tục nếu trong phòng vẫn thường xuyên có khói thuốc, khói bếp hoặc hoạt động đốt nhang.
Gia đình nên duy trì không gian không khói thuốc, hạn chế đốt các vật liệu trong phòng kín và không để động cơ xe chạy trong khu vực gara liền kề nhà ở. Khi nấu ăn, hãy đậy nắp nồi, giảm chiên nướng ở nhiệt độ quá cao và sử dụng máy hút mùi có đường ống đưa khí ra ngoài nếu điều kiện lắp đặt cho phép.
3. Sử dụng máy lọc không khí có bộ lọc hạt hiệu suất cao
Máy lọc không khí có bộ lọc HEPA phù hợp có thể giữ lại nhiều hạt lơ lửng trong không khí, trong đó có các hạt thuộc nhóm PM2.5. Khi chọn máy, không nên chỉ nhìn vào diện tích quảng cáo. Cần xem xét lưu lượng khí sạch, thể tích phòng, mức độ ô nhiễm, độ ồn và vị trí đặt thiết bị.
Máy nên được đặt ở nơi luồng khí vào và ra không bị rèm, tủ hoặc tường che kín. Trong thời gian không khí ô nhiễm, vận hành máy đủ lâu và đóng bớt các cửa thông trực tiếp ra bên ngoài sẽ giúp quá trình lọc ổn định hơn.
Bộ lọc cần được vệ sinh hoặc thay thế đúng hướng dẫn. Lõi lọc quá bẩn có thể làm giảm lưu lượng gió và hiệu quả vận hành. Không giặt lõi HEPA nếu nhà sản xuất không xác nhận lõi có thể rửa.
4. Dùng hệ thống cấp khí tươi có lọc cho không gian thường xuyên đóng kín
Máy lọc không khí chủ yếu xử lý luồng khí tuần hoàn trong phòng. Thiết bị này không tự bổ sung oxy và không phải lúc nào cũng giải quyết được tình trạng CO2 tăng cao do nhiều người cùng sinh hoạt trong không gian kín.
Với phòng ngủ, căn hộ, văn phòng hoặc nhà ở ít có điều kiện mở cửa, hệ thống cấp khí tươi có bộ lọc là giải pháp đáng cân nhắc. Không khí ngoài trời được đưa qua lớp lọc trước khi cấp vào phòng, đồng thời khí tù đọng được thải ra ngoài theo thiết kế của hệ thống.
Nếu sử dụng thiết bị thông gió thu hồi nhiệt, một phần năng lượng từ luồng khí thải có thể được trao đổi với luồng khí cấp, qua đó hỗ trợ giảm tổn thất nhiệt khi phòng đang sử dụng điều hòa. Để hệ thống hoạt động đúng, cần tính toán lưu lượng theo diện tích, thể tích, số người sử dụng, mức độ kín của công trình và tổn thất áp suất trên đường ống.
5. Vệ sinh bằng khăn ẩm thay vì quét khô
Quét nhà hoặc phủi bụi mạnh có thể làm các hạt đã lắng đọng phát tán trở lại. Nên dùng khăn ẩm để lau bề mặt, kết hợp cây lau sàn hoặc phương pháp vệ sinh ướt.
Hãy ưu tiên các vị trí dễ tích bụi như bệ cửa sổ, khe cửa, mặt trên tủ, cánh quạt, rèm và khu vực gần cửa ra vào. Dụng cụ lau cần được giặt sạch sau khi sử dụng để tránh mang bụi từ khu vực này sang khu vực khác.
6. Hút bụi hoặc máy sử dụng bộ lọc HEPA kín
Thảm, sofa, đệm và rèm có thể giữ một lượng lớn bụi. Máy hút bụi có hệ thống lọc HEPA và thân máy kín giúp hạn chế bụi nhỏ bị thổi ngược trở lại phòng.
Nên hút chậm, đi nhiều lượt ở khu vực thường xuyên sử dụng và vệ sinh đầu hút định kỳ. Người bị hen hoặc dị ứng nên tránh ở ngay cạnh khi hút bụi vì hoạt động này vẫn có thể khuấy một phần bụi trong phòng.
7. Kiểm soát bụi ngay từ cửa ra vào
Một số thay đổi nhỏ có thể giảm lượng bụi được mang vào nhà:
- Đặt thảm chùi chân ở cả phía ngoài và phía trong cửa;
- Để giày dép tại khu vực riêng;
- Thay quần áo sau khi di chuyển qua nơi nhiều khói bụi;
- Vệ sinh bàn chân vật nuôi trước khi vào phòng;
- Kiểm tra gioăng cửa và xử lý các khe hở lớn nếu nhà ở gần nguồn ô nhiễm.
Đây không phải giải pháp loại bỏ hoàn toàn PM2.5, nhưng giúp giảm tải cho hệ thống lọc và công việc vệ sinh.
8. Kiểm soát khói và dầu mỡ khi nấu ăn
Nấu ăn là một trong những nguồn hạt mịn đáng chú ý trong nhà. Máy hút mùi tuần hoàn chỉ đưa khí qua bộ lọc rồi trả lại phòng, trong khi loại có ống thoát ra ngoài thường phù hợp hơn cho mục tiêu đưa khói và hơi nấu nướng ra khỏi không gian sống.
Nên bật hút mùi trước khi nấu vài phút, duy trì trong lúc nấu và chạy thêm một khoảng thời gian sau khi kết thúc. Bộ lọc dầu mỡ cần được làm sạch định kỳ để duy trì lưu lượng hút.
9. Đeo khẩu trang đạt chuẩn khi phải ra ngoài
Khi chất lượng không khí xấu và vẫn phải di chuyển ngoài trời, khẩu trang hoặc mặt nạ lọc hạt đạt chuẩn như N95 có thể hỗ trợ giảm lượng hạt hít vào nếu được đeo kín khít.
Khẩu trang rộng, có khe hở ở mũi hoặc hai bên má sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả thực tế. Người dùng cần chọn đúng kích cỡ, điều chỉnh thanh nẹp mũi và kiểm tra độ kín mỗi lần đeo. Khẩu trang y tế thông thường chủ yếu ngăn giọt bắn và không nên được xem là giải pháp tối ưu để bảo vệ trước PM2.5.
10. Đo chất lượng không khí trong nhà khi cần thiết
Cảm giác “không có bụi” không đồng nghĩa nồng độ PM2.5 đang thấp. Một cảm biến chất lượng không khí có thể giúp theo dõi xu hướng và đánh giá hiệu quả sau khi bật máy lọc, nấu ăn hoặc mở cửa.
Thiết bị dân dụng không thay thế máy quan trắc chuyên nghiệp, nhưng vẫn hữu ích để so sánh tương đối theo thời gian. Nên đặt cảm biến ở vị trí thông thoáng, tránh sát máy lọc, cửa gió, bếp hoặc cửa sổ vì những vị trí này có thể làm số đo không đại diện cho toàn bộ phòng.
Máy cấp không khí tươi có loại bỏ hoàn toàn PM2.5 không?
Máy lọc không khí không thể bảo đảm loại bỏ mọi chất ô nhiễm trong mọi điều kiện. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào công nghệ lọc, lưu lượng khí, kích thước phòng, độ kín công trình, thời gian vận hành, tình trạng lõi lọc và tốc độ bụi mới đi vào phòng. Máy lọc không khí cũng không thay thế hoàn toàn việc kiểm soát nguồn, hút thải tại bếp hoặc cấp khí tươi. Vì thế giải pháp sử dụng máy cấp khí tươi có các bộ lọc thô G4, F8 hay HEPA là phương án giúp loại bỏ 99% bụi mịn 2.5.
Tiêu chí chọn thiết bị lọc bụi mịn cho gia đình
Khi lựa chọn máy lọc không khí hoặc hệ thống cấp khí tươi có lọc, người dùng nên quan tâm đến các yếu tố sau:
Khả năng xử lý hạt mịn
Kiểm tra loại bộ lọc, cấp lọc và thông tin thử nghiệm do nhà sản xuất cung cấp. HEPA là lựa chọn phổ biến cho mục tiêu lọc hạt. Nếu thiết bị có công nghệ ion hóa, plasma hoặc phương pháp xử lý điện tử, cần xem xét chứng nhận về phát thải ozone và hướng dẫn sử dụng an toàn.
Lưu lượng phù hợp với không gian
Thiết bị quá nhỏ sẽ mất nhiều thời gian để làm sạch không khí; thiết bị quá lớn có thể gây ồn và tốn chi phí không cần thiết. Việc tính toán nên dựa trên thể tích phòng và số lần trao đổi hoặc làm sạch không khí mong muốn, không chỉ dựa trên diện tích sàn.
Độ ồn khi vận hành
Với phòng ngủ hoặc phòng làm việc, nên kiểm tra độ ồn tại mức gió dự kiến sử dụng thường xuyên. Thông số ở chế độ thấp nhất không phản ánh đầy đủ trải nghiệm nếu thiết bị phải chạy tốc độ cao để đáp ứng lưu lượng.
Chi phí thay lõi và bảo trì
Giá mua ban đầu chỉ là một phần tổng chi phí. Cần tính thêm tuổi thọ lõi lọc, giá lõi thay thế, điện năng tiêu thụ và mức độ thuận tiện khi vệ sinh.
Khả năng cấp khí mới
Nếu phòng thường xuyên đóng kín, có nhiều người sử dụng hoặc nồng độ CO2 dễ tăng, nên phân biệt rõ máy lọc khí tuần hoàn với hệ thống cấp khí tươi. Hai loại thiết bị giải quyết những bài toán khác nhau và có thể được dùng kết hợp.
Những sai lầm thường gặp khi xử lý bụi mịn trong nhà
- Đóng kín phòng cả ngày nhưng không có giải pháp cấp hoặc trao đổi không khí;
- Mở cửa tùy ý mà không quan tâm chất lượng không khí ngoài trời;
- Chọn máy lọc công suất thấp hơn nhu cầu thực tế;
- Đặt máy lọc sát tường, dưới gầm bàn hoặc phía sau rèm;
- Không thay lõi lọc đúng thời hạn;
- Quét khô, dùng chổi lông hoặc phủi bụi mạnh;
- Tin rằng cây xanh có thể thay thế hệ thống lọc và thông gió;
- Sử dụng thiết bị tạo ozone trong khu vực có người ở;
- Chỉ xử lý mùi mà bỏ qua nguồn tạo hạt mịn.